Gwylaidd. Deallus. Annwyl. Teyrnged i Mirain Llwyd Owen gan Gwion Hallam. 

Teyrnged gan Gwion Hallam, ffrind a chadeirydd Yes Cymru Caernarfon.

Osian Wyn Owen
gan Osian Wyn Owen

Wrth glywed am farwolaeth Mirain Llwyd Owen rai dwrnodau yn ôl mi gafodd yna bobl drwy Gymru gyfan eu hysgwyd i’r byw. Ar y cyfryngau cymdeithasol a thudalennau newyddion y we mae yna bobl o bob cwr wedi bod yn rhannu eu galar a dweud sut y gwnaeth Mirain gyffwrdd a chyfoethogi eu bywydau. O’i hadnabod dwi’n siwr y byddai Mirain ei hun yn llawn rhyfeddod gwylaidd o ddeall iddi fod ar raglen newyddion y BBC y diwrnod y buodd hi farw. Nid un i chwilio am sylw oedd Mirain. Yn wir, mewn cwmni mawr mi fyddai’n fwy na hapus i aros ar y cyrion o’r golwg. Ond o achos eu doniau creadigol, a’i hysfa i newid a gwella dyfodol ein gwlad, roedd yn anochel ei bod wedi dylanwadu ar lawer o bobl a dod yn annwyl i gymaint ohonynt.

 

Mi wynebodd Mirain y cancr gydag urddas a dewrder arbennig. O siarad gyda Tim ei chymar ddoe mi ddywedodd nad oedd unwaith wedi clywed Mirain yn cwyno am ei sefyllfa neu’n mynd i deimlo’n hunan dosturiol. Fyddai hi byth yn gofyn ‘pam hi?’ meddai Tim : gofyn ‘pam ddim hi?’ fyddai Mirain. Ac er mai dim ond 47 oed oedd Mirain yn ein gadael roedd wedi byw ei bywyd i’r eithaf. Mi gyflawnodd hi gymaint o ran ei gwaith a’i gyrfa ac o ran ei hangerdd dros ffrindiau a Chymru.

Fel actores ac awdur, creu straeon gafaelgar ar gryfer dramâu teledu oedd ei champ. Hi wrth gwrs wnaeth actio Delyth Haf, prif gymeriad y dramâu cyfres arloesol Tydi Bywyd yn Boen a Tydi Coleg yn Grêt. Cafodd miloedd o Gymry ifanc eu hysbrydoli gan y cymeriad credadwy a gonest. Yr awdur Gwenno Hywyn wnaeth greu’r cymeriad ar bapur ond Mirain ddaeth â hi’n fyw ar y sgrin gyda’i chyfuniad o ddireidi ac anwyldeb yn ei gwneud yn berffaith ar gyfer y rhan. Aeth Mirain ymlaen i fod yn awdur llwyddiannus ei hun ar gyfresi poblogaidd a dylanwadol fel Tipyn o Stad ac Amdani. Roedd yn un o awduron mwyaf profiadol Pobol y Cwm a chynhyrchwyr y gyfres wedi talu teyrngedau’n barod i’w hagwedd broffesiynol a’i gwreiddioldeb wrth ysgrifennu.

Yn berson deallus, ac yn un a oedd yn meddu ar syniad clir o gyfiawnder, newid stori Cymru oedd dymuniad pennaf Mirain. Yn credu’n siwr fod gan Gymru’r hawl a’r gallu i reoli ei hun fe ymunodd â Yes Cymru’n gynnar iawn. Daeth Mirain yn aelod rhif 24, cyn bod y mwyfarif wedi clywed am y mudiad. Yn Yes Cymru Caernarfon roedd cyfraniad Mirain a Tim yn allweddol wrth gychwyn y gangen. Byddai Mirain a Tim yn mynychu cyfarfodydd yn gyson gan gynnig syniadau a help ymarferol o hyd. Byddai Mirain wastad yn meddwl am sut i gael pethau i weithio, a sut y gallai hi a Tim helpu. Nid dim ond angerdd a delfryd oedd yn y ddau i weld Cymru’n dod yn wlad annibynnol normal a rhydd, ond egni a phendantrwydd i weld sut allent helpu i sicrhau fod hynny’n digwydd. Cofiaf Mirain yn cynnig dod gyda dau neu dri ohonom drwy storm a glaw ofnadwy i lawr i Borth Tywyn i gyfarfod digon tymhestlog o Yes Cymru. Roedd sicrwydd tawel Mirain yn werthfawr iawn y diwrnod hwnnw.

Enghraifft arall o’i chyfraniad i achos Cymru oedd y baneri arbennig a gafodd eu hongian o falconi castell Caernarfon ar ddiwedd gorymdaith fawr 2019. Mae yna nifer o atgofion sy’n aros o’r orymdaith dros annibyniaeth. Ond y ddelwedd a’r atgof cryfa i lawer yw honno o’r baneri hir yn cael eu hongian o’r balconi ‘brenhinol’ ar ddiwedd yr orymdaith. O’r union falconi lle y safodd teulu brenhinol Lloegr yn llwyfan bellach i faneri newydd yn datgan Annibyniaeth i Gymru. Nest, ei chwaer wnaeth greu’r baneri trawiadol. Mirain wnaeth gynnig a threfnu’r peth, a thalu am y defnydd dwi’n amau hefyd, nid y byddai wedi bod eisiau diolch na sôn am hynny. Tim wnaeth eu cario i mewn i’r castell a’u hongian i bawb gael eu gweld.

Roedd Mirain ar yr ormydaith hefyd. Er yn flinedig ac yng nghanol ei thriniaeth ar y pryd roedd wedi mynnu dod, a gydag Alwena ei mam a gweddill y teulu wedi ymuno gyda’r miloedd yno. Cofiaf eistedd gyda Tim a Mirain ar y diwedd yn nhafarn Y Castell. Dyma ryfeddu at yr holl bobl oedd wedi gweld y baneri. A dyma rhywun yn dweud rhywbeth am newid enw’r balconi ‘brenhinol’ i fod yn falconi Annibyniaeth rwan. A dyma ni’n meddwl am Gerallt ei thad. Gerallt Lloyd Owen y bardd a oedd wedi codi ei lais mor ddisglair yn erbyn anghyfiawnder llywodraeth Prydain. Dyma ddweud pa mor falch y byddai o hefyd wedi bod o weld y baneri.

Wrth sôn am Mirain, mae Tim wedi bod yn rhan annatod o’r atgofion. I mi mae’n amhosib meddwl am yr un heb y llall. Tim oedd ei chariad a’i ffrind pennaf: ers eu dyddiau’n byw yma’n Y Felinheli pan oedd eu cartref yn llawn hwyl a sgwrs, i’r cyfnod bendigedig a gafodd y ddau yng Nghae Athro wedyn. Byw i’w gilydd am wn i y mae pob cwpwl cariadus sydd wedi dewis bod gyda’i gilydd, ond rhywsut roedd hynny’n arbennig o amlwg ym mherthynas y ddau yma.

Wrth golli Mirain mae nifer ohonom wedi colli ffrind annwyl iawn. Mae Cymru wedi colli ffrind hefyd. Awn ymlaen i ymgyrchu dros Gymru rydd gyda Mirain i’n hysbrydoli. Ond mae’n cydymdeimladau a’n meddyliau dyfnaf gyda ei theulu agosaf; gydag Alwena ei mam, ei brawd Bedwyr a’i chwaer Nest. Fel ffrindiau, a chyd-ymgyrchwyr, mae Tim yn ein calonnau o hyd.